Nội Dung
Trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu chịu áp lực ngày càng lớn về cắt giảm phát thải carbon, Malaysia đang đẩy mạnh chiến lược phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF), với tham vọng trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu SAF hàng đầu khu vực. Chính phủ nước này đặt mục tiêu khai thác 1 triệu tấn SAF vào năm 2028, dù thừa nhận rằng nhu cầu trong khu vực châu Á hiện vẫn còn ở mức thấp.
Nhiên liệu hàng không bền vững được xem là giải pháp khả thi nhất trong ngắn hạn để giảm phát thải khí nhà kính của ngành hàng không, trong khi các dòng máy bay “xanh” thế hệ mới vẫn cần nhiều năm nữa để thương mại hóa.
SAF thường được khai thác từ dầu ăn đã qua sử dụng và các loại chất béo thải khác, có thể pha trộn trực tiếp với nhiên liệu phản lực truyền thống và sử dụng trên các máy bay hiện có mà không cần thay đổi kết cấu động cơ. Nhờ đó, các hãng hàng không có thể giảm lượng phát thải vòng đời mà không làm gián đoạn hoạt động khai thác.
Bước tiến quan trọng trong tham vọng của Malaysia là việc EcoCeres – doanh nghiệp có trụ sở tại Hong Kong – đưa vào vận hành nhà máy khai thác SAF quy mô thương mại đầu tiên tại Pasir Gudang, bang Johor. Đây được xem là cột mốc đánh dấu sự tham gia chính thức của Malaysia vào chuỗi cung ứng SAF toàn cầu.
Theo EcoCeres, nhà máy này hiện đang hoạt động với mức sử dụng công suất lên tới 95%, với tổng công suất tối đa khoảng 420.000 tấn mỗi năm cho SAF, dầu diesel tái tạo và naphtha tái tạo. Vị trí của Johor, gần Singapore, cùng hệ thống cảng biển phát triển và chuỗi cung ứng gắn với ngành dầu cọ được xem là lợi thế lớn cho Malaysia trong việc phát triển lĩnh vực này.
Dù năng lực sản xuất đang được mở rộng nhanh chóng, nhu cầu sử dụng SAF tại châu Á hiện vẫn còn hạn chế. Theo ông Matti Lievonen, Giám đốc điều hành EcoCeres, hơn 50% sản lượng của nhà máy tại Johor dự kiến sẽ được xuất khẩu sang châu Âu, nơi các quy định bắt buộc về pha trộn SAF đang tạo ra nhu cầu ổn định và dài hạn.
Ngược lại, tại Đông Nam Á, nhu cầu mới chỉ bắt đầu tăng lên song song với các cam kết môi trường và chính sách điều tiết của chính phủ. Hiện Singapore và Hàn Quốc mới áp dụng tỷ lệ pha trộn SAF khoảng 1%, trong khi Indonesia và Malaysia vẫn đang trong quá trình xem xét các mức bắt buộc phù hợp.
Bất chấp nhu cầu nội địa còn khiêm tốn, chính phủ Malaysia khẳng định quyết tâm phát triển SAF ở quy mô lớn. Theo cựu Bộ trưởng Đồn điền và Hàng hóa Johari Abdul Ghani, Malaysia đang đi đúng hướng để khai thác 1 triệu tấn SAF vào năm 2028, với hai dự án trọng điểm.
Ngoài nhà máy của EcoCeres, dự án thứ hai do tập đoàn năng lượng quốc gia Petronas dẫn dắt, hợp tác cùng Enilive của Ý và Euglena của Nhật Bản, đang được xây dựng tại Pengerang, Johor. Nhà máy lọc sinh học này dự kiến có công suất xử lý tới 650.000 tấn nguyên liệu tái tạo mỗi năm và sẽ bắt đầu vận hành trong nửa cuối năm 2028.
Nguồn nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là dầu ăn đã qua sử dụng, vừa là lợi thế vừa là thách thức đối với Malaysia. Dù quốc gia này đã xuất khẩu hơn 465.000 tấn dầu ăn đã qua sử dụng trong năm 2024, việc chuyển hướng nguồn nguyên liệu này sang phục vụ SAF đòi hỏi chính sách quản lý chặt chẽ.
Chính phủ Malaysia cho biết đang cân nhắc việc dừng xuất khẩu dầu ăn đã qua sử dụng nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định cho các nhà máy SAF trong nước. Đồng thời, vấn đề truy xuất nguồn gốc nguyên liệu được xem là điều kiện bắt buộc nếu Malaysia muốn tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn nghiêm ngặt như châu Âu.
Theo EcoCeres, công ty áp dụng hệ thống chứng nhận và theo dõi chi tiết chuỗi cung ứng, có khả năng truy vết dầu ăn đã qua sử dụng tới từng nhà cung cấp riêng lẻ, nhằm đáp ứng các yêu cầu bền vững và tránh rủi ro bị từ chối tại thị trường xuất khẩu.
Các chuyên gia trong ngành cho rằng thành công của chiến lược SAF không nên chỉ được đánh giá bằng công suất công bố, mà cần dựa trên mức cắt giảm phát thải thực tế khi nhiên liệu được sử dụng. Theo ông Renard Siew, cố vấn về khí hậu tại Kuala Lumpur, chỉ số quan trọng nhất là mức giảm phát thải vòng đời đã được xác minh trên mỗi tấn SAF so với nhiên liệu phản lực hóa thạch.
Ông nhấn mạnh rằng mức tiết kiệm phát thải cần đạt trên 60–70% và việc sử dụng SAF phải có tính bền vững về mặt kinh tế, không phụ thuộc lâu dài vào các khoản trợ cấp.
Với lợi thế về hạ tầng cảng biển, chuỗi cung ứng dầu cọ và sự tham gia của các tập đoàn năng lượng lớn, Malaysia đang nổi lên như một ứng viên đáng chú ý trong cuộc đua trở thành trung tâm nhiên liệu hàng không bền vững tại châu Á.
Tuy nhiên, để chuyển từ vai trò nhà sản xuất sang trung tâm tiêu thụ và sử dụng SAF, Malaysia và khu vực Đông Nam Á cần thêm các chính sách bắt buộc, cam kết dài hạn từ các hãng hàng không và sự đồng bộ trong quy định môi trường. Đây sẽ là yếu tố quyết định việc SAF có thực sự trở thành động lực cắt giảm phát thải của ngành hàng không trong khu vực hay không.
Xem thêm: